Skilgreining

Útvarpsgjald er lögbundið árlegt gjald sem rennur til Ríkisútvarpsins ohf., sem starfar sem almannaútvarp samkvæmt útvarpslögum, eða ríkismiðill eins og við myndum frekar segja í dag. Þessu gjaldi er ætlað að tryggja fjárhagslegt sjálfstæði og stöðugleika RÚV, þannig að það geti sinnt lögbundnu hlutverki sínu óháð pólitískum og fjárhagslegum þrýstingi frá auglýsendum eða markaðnum. Útvarpsgjald árið 2025 eru 21.400 kr. og nær greiðsluskylda til einstaklinga og lögaðila samkvæmt skilyrðum sem ákveðin eru í lögum, óháð því hvort viðkomandi nýti sér þjónustu RÚV. Gjaldtakan byggir á þeirri hugsun að ríkismiðillinn sé samfélagsleg grunnþjónusta, svipuð og opinberar samgöngur eða menntakerfi, og eigi að vera aðgengileg öllum landsmönnum. Útvarpsgjaldið er innheimt af Skattinum og ákveðið sem föst fjárhæð sem getur breyst á milli ára. Þannig fær RÚV fyrirsjáanlegan tekjustofn sem gerir því kleift að bjóða upp á fjölbreytta dagskrá án þess að treysta eingöngu á auglýsingatekjur. Það er því sannleikanum fjarri að miðlar RÚV séu fríir!

Raundæmi

Jón og María búa saman og greiða útvarpsgjald í gegnum skatta sína, rétt eins og flestir aðrir landsmenn. Þau nota bæði þjónustu RÚV reglulega; Jón hlustar á útvarpið á leið í vinnu og María fylgist með fréttum og menningarþáttum í sjónvarpinu. Þótt þau hefðu ekki nýtt sér efnið, hefðu þau samt þurft að greiða gjaldið, þar sem hugmyndin um almannaútvarp sé að það þjóni öllum óháð notkun.

Hvaða áhrif hefur þetta á mig?

Fyrir einstaklinga er útvarpsgjald föst árleg útgjaldaábyrgð, óháð tekjum eða notkun þjónustunnar. Fyrir samfélagið tryggir það að RÚV geti framleitt efni sem á að þjóna almannahagsmunum, svo sem óháðar fréttir og menningarefni sem ekki væri endilega arðbært á frjálsum markaði. Þannig á útvarpsgjald að stuðla að fjölbreyttari miðlun og menningarlegri vernd.

Tegundir

• Almenn útvarpsgjaldtaka – föst fjárhæð sem allir greiða.
• Lögbundin undanþága – ákveðnir hópar, t.d. lífeyrisþegar með lágar tekjur, geta fengið undanþágu.